Skip to main content

Sovjetiku i ‘900-ës!

Alba Kepi

50-vjetori i vdekjes së Boris Pasternak. Fitues i merituar e në mënyrë aventureske i çmimit “Nobel” me romanin “Doktor Zhivago” dhe autori i shumë vëllimeve poetike

Vetëm 25 km në jug-perëndim të Moskës shtrihet Peredelkino, dikur qyteza zyrtare e shkrimtarëve rusë, e sot një nga vendet kult të pasanikëve vendas. Ndërtesat e saj prej druri, karakteristike të arkitekturës ruse, kanë disa ditë që popullohen me reporterë ndërkombëtarë e me të apasionuar të letërsisë ruse, në pritje për të fokusuar me punën e memorien e tyre datën 30 maj 2010, 50-vjetorin e vdekjes së shkrimtarit Boris Pasternak. Fitues i merituar e në mënyrë aventureske i çmimit “Nobel” me romanin “Doktor Zhivago” dhe autori i shumë vëllimeve poetike, Boris Pasternak konsiderohet si një nga penat më të rëndësishme të letërsisë botërore të ‘900.
Në Perdelkino, ish-qendra e bohemës letrare ruse, aty ku sot ndodhet varri e muzeu i shkrimtarit të madh, më 30 maj të vitit 1960, vdes i izoluar e pothuajse në një varfëri ekstreme, Boris Pasternak. Vetmia e këtij shkrimtari duket sikur vazhdon dhe sot shumë vjet pas vdekjes e nuk po gjen fund. “Nën zë, pothuajse të heshtura e me praninë e shumë pak emrave të njohur”, - i ka komentuar shtypi ndërkombëtar festimet zyrtare me rastin e 50-vjetorit të vdekjes së Boris Leonidovich Pasternak. Shumë ndryshe ka qenë kjo situatë një vit më parë, kur me rastin e 150-vjetorit të lindjes së Çehov e 200-vjetorit të lindjes së Gogol, media ruse e numri i madh i pjesëmarrësve midis të cilëve dhe Presidenti Medvedev i dhuruan dy shkrimtarëve të mëdhenj një festë përkujtimore të mrekullueshme. Pasternak i lindur në vitin 1890 kish artin në gjak, trashëguar nga i ati piktor e nga e ëma pianiste. Fëmijërinë e tij e kaloi i rrethuar nga prezenca e përditshme e inteligjencës më të njohur ruse, miq të prindërve të tij. Piktor, kompozitor, muzikant e shkrimtar, midis të cilëve dhe Lev Tolstoi mblidheshin për orë e orë të tëra në sallonin e shtëpisë së tij, prezenca e bisedat e të cilëve do lënë gjurmë në formimin e tij të mëvonshëm. Fillimisht nën gjurmët e nënës e me dashurinë për muzikën, Pasternak studiojë për disa vite piano, e më pas udhëtoi në Evropë si student i shkencave filozofike. Pas viteve të studimit, ai iu dedikua vargjeve e botimeve të disa vëllimeve poetike. Por qe “Doktor Zhivago” romani i tij i parë e i vetëm, i cili i dhuroi çmimin “Nobel”.
CIA kurorëzon Boris Pasternak me çmimin “Nobel
Më vitin 1958 Boris Pasternak fiton çmimin “Nobel për Letërsinë” me veprën e tij “Doktor Zhivago” e kjo ngjarje qe një nga më aventuresket e historisë së marrjes së çmimit “Nobel”. Pas mbarimit të Luftës së Dytë Botërore, Boris Pasternak nis e përfundon së shkruari romanin e tij të vetëm “Doktor Zhivago”. Lidhja e Shkrimtarëve Rusë refuzon botimin e këtij libri i konsideruar autobiografik e me tone negative ndaj Revolucionit të Tetorit. Kjo vepër, kopjet e së cilës u sekuestruan nga qeveria komuniste ruse, u bë shkaku i një persekutimi intelektual të shkrimtarit nga ana e regjimit politik vendas. Por dorëshkrimi origjinal i “Doktor Zhivagos” shpëton nga sekuestrimi, kapërcen kufijtë rus dhe ishte shtëpia botuese italiane “Feltrinelli”, e cila realizoi më vitin 1957 botimin e parë të këtij libri. Jemi në vitet e krizës së ftohtë e ky libër u bë dëshmia e vetme e realitetit rus, u përkthye në disa gjuhë e u bë përhap shpejtësisht në të gjithë botën. Nën optikën e Zhivagos e të Pasternak, dënohej idealizmi bolshevik, burim vuajtjeje e dhimbjeje për popullin sovjetik. Doktor Zhivago u kthye në simbol të realitetit rus.
Në vitin 1958 Akademia Suedeze e rendit këtë libër në kandidaturat e mundshme për marrjen e çmimit “Nobel” me mendimin e fitores së sigurt të “Doktor Zhivagos”. Por pak ditë para dhënies së çmimit kuptojnë gabimin. Çmimi “Nobel”, sipas rregullores, mund t’i jepej një autori për veprat e tij vetëm pasi të jenë botuar në gjuhën nënë. “Doktor Zhivago” për fat të keq nuk kish njohur një botim të tillë e si rrjedhojë nuk do të mund të njihte këtë vlerësim. Kur gjithçka dukej se kish marrë fund hyn në lojë shërbimi sekret i inteligjencës amerikane CIA.
Jemi në kulmin e Luftës së ftohtë e vlerësimi me çmimin “Nobel” i një shkrimtari dezident rus mbi një vepër që i çirrte maskën realitetit sovjetik, u bë për CIA-n një mision i rëndësishëm. Sipas fakteve të ndërtuara nga studiuesi Ivan Tolstoi, shërbimet sekrete amerikane bien në dijeni të ekzistencës së një dorëshkrimi të librit “Doktor Zhivago” në rusisht në bordin e një avioni. Pasi detyrojnë devijimin e avionit drejt Maltës, ky dorëshkrim i daktilografuar në rusisht fotografohet faqe për faqe. Më pas publikohet me një letër ruse e sipas normave të tipografisë ruse. Misioni u krye: CIA publikoi “Doktor Zhivago” në rusisht e KGB u mund. Tani dyert e “Nobel”-it për Boris Pasternak qenë të hapura.
23 tetor 1958 nën dedikimin “Për suksesin e madh si në poezisë bashkëkohore ashtu dhe në fushën e narrativës më të mirë ruse, Boris Pasternak vlerësohet me çmimin “Nobel” për letërsinë. Dy ditë më pas Pasternak i nis Akademisë Suedeze telegramin e sinqertë gëzimi”, - thellësisht faleminderit, i prekur, krenar , i pabesueshëm nga ky çmim. Por pak ditë më pas, një telegram tjetër krejt i ndryshëm nga i pari Boris Patërnak do i dërgonte drejtuesve të Akademisë së çmimit “Nobel”. “Duke marrë në konsideratë kuptimin që i atribuohet këtij çmimi nga shoqëria ku kam lindur, refuzoj këtë çmim të pamerituar. Ju lutem mos e prisni me pakënaqësi refuzimin tim të vullnetshëm”. Qe kjo një fitore e vogël e Bashkimit Sovjetik. Akademia suedeze përgjigjet: “Ky refuzim nuk ia heq vlerat këtij çmimi”.
Dy vjet më vonë, nën vuajtjen e kërcënimeve të vazhdueshme të KGB, në varfëri e izolim të plotë, më 30 maj të vitit 1960 Boris Leonidovich Pasternak vdes në Peredelkino, qyteza e shkrimtarëve sovjetikë. Subjekti i librit “Doktor Zhivago” në vitin 1965 nën drejtim e regjisorit David Lean u kthye në një film kinematografik kolosal e prezantohet në edicionit e 19-të të Festivalit të Kanës. I gjatë mbi tre orë e me një prodhim që kapte disa miliona dollarë, ky film pati një sukses të jashtëzakonshëm e u bë fitues i pesë çmimeve “Oskar” e i pesë “Golden Globe”. Për 20 vjet “Doktor Zhivago” vazhdon të mbetet sekret në Rusi e publikohet vetëm në vitin 1988, nën klimën e reformave të Gorbaçovit.
Një vit më vonë pas rënies së murit të Berlinit e rrëzimit të Bashkimit Sovjetik, djali i Boris Pasternak, Evgenij Pasternak mbërrin në Stokholm për të marrë në dorëzim çmimin “Nobel” që 31 vjet më parë kishte vlerësuar punën artistike të babait të tij.
Boris Pasternak e muzika
Në 1979 shtëpia botuese në Moskë “Kompozitori sovjetik” publikon Sonatën në Si minor të Boris Pasternak, kuruesi i së cilës ishte kompozitori i njohur rus, Nikita Bogoslovskij. Për këtë vepër ai do të shprehej: “Në trashëgiminë krijuese të Boris Pasternak nuk përmblidhen vetëm vepra letrare, por dhe ato muzikore. Në arkivin e Pasternakut konservohen disa vepra muzikore për piano, dy prelude e sonata në si minor që është dhe vepra e tij më perfekte”. Pasternak dashuronte muzikën e u rrit i rrethuar nga tingujt e pianos së të ëmës e nga prezenca e vazhdueshme e muzikantëve të njohur në shtëpinë ë tij. Në verën e 1903 ai takohet me kompozitorin e madh A.N. Skrjabin, i cili qe dhe idhulli i jetës së tij. Mjaft faqe të prozës së Pasternak i dedikohen muzikës së A.N. Skrjabin. Në kujtimet e tij ai do të shkruajë: “Para kësaj vere ulesha e tingëlloja pianon duke krijuar ndonjë kompozim timin… tani nën influencën e adhurimin e A.N. Skrjabin, interesimi im për improvizimin e kompozimin u kthyen në pasion. Për gjashtë vjeshtë radhazi, gjatë gjithë gjimnazit, i dedikohem studimit të bazave të teorisë së kompozimit nën asistencën teorike e muzikore të të famshmit Julb Enghel e më pas nën udhëheqjen e profesor R.M. Glier”.
Vetëm në moshën 19-vjeçare Pasternak heq dorë dhimbshëm nga muzika e nga e ardhmja e tij si muzikant. “U ndava nga muzika, bota e zgjedhur si e ardhmja ime, me të cilën kisha lidhur gjashtë vite jetë lodhje, vuajtje, shqetësime, u ndava ashtu siç ndahesh nga gjëja më e çmuar”. Në veprat e tij letrare Pasternak ka një përdorim të vazhdueshëm të termologjisë muzikore e të pasionit të tij për kompozitorët e preferuar si Skrjabin, Brahms Chopin. Chopin, ai i dedikoi dhe një studim, një ese “Chopin”, në faqet e së cilës ai flet për muzikën me një kompetencë të rrallë.

Popular posts from this blog

KADARE ME «KUSH E SOLLI DORUNTINËN» U NXIT SHQIPTARËVE ARMIQËSINË ME PERËNDIMIN DHE E BËN IDEATORIN E BESËS PËRDHUNUES TË MOTRËS

Novela e Ismail Kadare, «Kush e solli Doruntinën», e botuar për herë të parë në vitin 1980, mbahet si një nga kryeveprat e këtij shkrimtari. Por kjo novelë, që më pas është quajtur dhe roman, siç ka ndodhur me pjesën më të madhe të novelave të Ismail Kadare, është në fakt një projektim në të shkuarën, me bazë një legjendë të vjetër, i paradigmave ideologjike të propa­gandës së regjimit komunist, të kohës kur u shkrua kjo novelë. Më konkretisht, Kadare letrarizon, me një pro­jek­tim në të shkuarën, paradigmën izolacioniste antiperëndi­more, sipas së cilës gjendja e Shqipërisë komuniste, e kohës kur shkrua­nte autori, si e rrezikuar nga Lindja dhe Perëndimi dhe e izoluar prej tyre, qe një vazhdim i një linje të gjithkoh­shme të historisë shqiptare. Pikërisht Kadare këtë e paraqit tek novela «Kush e solli Doruntinën», e cila u botua në vitin 1980, menjëherë pas prishjes së Shqipërisë enveriane me Kinën, aleatin e vet të fundit të madh. Tash Shqipëria komu­niste i shihte si njëlloj armiq …

ISMAIL KADARE TEK «URA ME TRI HARQE» I PARAQET SHQIPTARËT SI TRIBU XHUNGLE QË EDHE URËN E PARË TË GURTË UA NDËRTUAN SLLAVËT

Novela e Ismail Kadare, «Ura me tri harqe», e botuar së pari në vitin 1978, si pjesë e triptikut (tre novela) me të njëjtin titull, dhe e ribotuar me disa ndryshime në periudhën paskomuniste (këtu i referohem botimit më të fundit, të vitit 2004), mba­het si një nga kryeveprat e Ismail Kadare. Ajo është përkthyer në shumë gjuhë të huaja, por si për të gjithë librat e Kadaresë nuk kemi të dhëna për numrin e kopjeve të botuara dhe të shitura në gjuhë të huaj. Megjithatë, edhe për aq sa është botuar dhe lexuar nga të huajt, ky libër i ka bërë një dëm të madh nacionit (kom­bit) shqiptar, se sipas këtij libri shqiptarët dalin si një popull shumë më i prapambetur se fqinjët në prag të okupimit turk (ngjarjet në novelë zhvillohen në gjysmën e dytë të shekullit XIV), që në këtë kohë nuk kanë ndërtuar as ura të thjeshta prej guri, dhe habiten kur dëgjojnë se mund të ndër­tohet një e tillë. Novela është një projektim në të shkuarën e lar­gët mesjetare e paradigmës ideologjike komuniste të kohës …

KUSH ESHTE HAMLETI?

Nga Profesor Alfred Uçi

Një kritik ka thënë se emrin e Hamletit e dinë të gjithë njerëzit, jo vetëm ata që e kanë lexuar tragjedinë shekspiriane ose që e kanë parë në skenë e në ekran. E me gjithë këtë, para ndërgjegjes estetike njerëzore mbetet pa përgjigje përfundimtare pyetja enigmë: Ç’është Hamleti? Nuk besojmë të ketë një figurë tjetër letrare, për të cilën të jenë zhvilluar shekuj me radhë diskutime pa fund dhe të jenë dhënë aq shumë përgjigje të mençura, të thella, origjinale, ndonëse të pamjaftueshme, se sa për Hamletin(Është llogaritur se zbërthimit të Hamletit i janë kushtuar rreth 25 mijë studime kritiko-letrare). Pyetjes së parë, mund t’i shtohet një pyetje e dytë: A mund të ketë në përgjithësi përgjigje shterruese për këtë çështje? Në përpjekjet për të dhënë shpjegime, në krye qëndron vetë drama e Shekspirit, që bart jo vetëm enigmën, por edhe mundësinë e deshifrimit të saj të saktë. Më mirë se Shekspiri, kush mund ta dinte se ç’është Hamleti! Prandaj vëmendja kryesore dre…