Skip to main content

"Nobeli" për letërsinë

Java e çmimeve "Nobel" është çelur dje. Sipas traditës ka qenë "Nobeli" për mjekësinë ai që është bërë i ditur i pari nga Akademia e Stokholmit, për të vijuar më pas me atë të fizikës, kimisë, letërsisë e paqes deri te "Nobeli" i fundit, ai për ekonominë.



Amos Oz, në krye të listës

Për të mësuar se cili do të jetë shkrimtari që do të vlerësohet këtë vit me çmimin më të rëndësishëm, do të duhet të presim deri të enjten, 8 tetor ora 13.00. Është pikërisht kjo koha kur emri i tij do të bëhet publik. E ashtu si çdo vit, edhe kësaj here është bërë gati një listë me më të preferuarit prej shkrimtarëve. Shkrimtari izraelit, Amos Oz, këtë vit qëndron në krye të listës për çmimin "Nobel" për letërsinë 2009. Menjëherë pas tij renditet shkrimtarja algjeriane Assia Djebar, shkrimtari spanjoll Juan Goytisolo dhe amerikanët Joyce Carol Oates, si edhe kandidati i përjetshëm Philip Roth. Në listë gjendet edhe poeti nga Siria Adonis, i cili në vitin 2008 ishte më i preferuari bazuar në parashikimet paraprake, pastaj vijnë shkrimtarët italianë Antoni Tabucchi dhe Claudio Magris, për të vijuar më pas me shkrimtarin japonez Haruki Murakami dhe shkrimtari amerikan Thomas Pynchon. Pavarësisht parashikimeve shpresëdhënëse, edhe pse ndodhet në krye të listës së të preferuarve, izraeliti Amos Oz nuk mund të cilësohet ende si një fitues përfundimtar. Vitin e shkuar fituesi i çmimit "Nobel", shkrimtari francez Jean-Marie Gustave Le Clezio gjendej thuajse në fund të listës apo Harold Pinter që u shpall fitues në vitin 2005, i cili as nuk ishte pjesë e saj. Ndërkaq, shkrimtarët anglosaksonë këtë vit duket se nuk do të kenë mundësi t‘i afrohen "Nobelit". Kështu të pakta janë shanset për As Byatt, Salman Rushdie, Beryl Bainbridge dhe Ian McEwan.

Për vitin 2009, asnjëri prej kandidatëve nuk ka ndonjë shkëputje të madhe nga tjetri. Ambientet letrare dhe mediatike të Stokholmit hedhin hipoteza se këtë vit çmimi mund t‘i shkojë një poeti. Poetja e fundit që është nderuar me çmimin "Nobel" ka qenë polakja Wislawa Szymborska në vitin 1996. Edhe këtë vit, ata që janë fituesit e mundshëm të këtij çmimi të rëndësishëm do të qëndrojnë pas telefonit, në pritje të një telefonate nga Stokholmi. Pritja do të jetë sërish e ankthshme dhe emocionuese për ta. Çmimi në para për fituesin do të jetë rreth 1 milion euro, ose 10 milionë korona suedeze, të cilat i dorëzohen fituesit në datën 10 dhjetor së bashku me një medalje dhe një diplomë. Pas dorëzimit të çmimit "Nobel" për letërsinë, shtrohet banketi tradicional, ku merr pjesë edhe familja mbretërore suedeze. Çmimet janë pjesë e vullnetit të fundit të shprehur prej Alfred Nobel, shpikësit të dinamitit. Çmimet e para u dorëzuan në vitin 1901.

Emri i fituesit do të bëhet i ditur nga Akademia Mbretërore Suedeze gjatë së ashtuquajturës "Java e nobelave", e cila u çel dje dhe do të përfundojë të hënën më 12 tetor.



Amos Oz

Emri i vërtetë i Amos Oz është Amos Klausner. Ai, përveçse është autor i një sërë romanësh, është edhe shkrimtar, si edhe docent i letërsisë në Universitetin Ben Gurion të Negev, në Be‘er Sheva. Qysh prej vitit 1967, ai është mbështetës i zgjidhjes së konfliktit arabo-izraelit. Janë të shumta çmimet dhe mirënjohjet ndërkombëtare që i janë kushtuar shkrimtarit izraelit Amos Oz jo vetëm për veprën e tij letrare, por edhe për impenjimin në favor të paqes. Në vitin 2007 fiton çmimin "Princ i Asturias" në letërsi, si edhe çmimin "Grinzane" për kulturën mesdhetare. Në vitin 2008 vlerësohet me çmimin "Dan David" dhe po atë vit me çmimin ndërkombëtar "Primo Levi".


Assia Djebar

Kundërshtarja kryesore e Amos Oz është shkrimtarja algjeriane Assia Djebar. Në qendër të krijimtarisë së saj letrare është gjithnjë gjendja e gruas në Algjeri. Në të vërtetë, Assia Djebar është një pseudonim të cilin e ka adaptuar për të firmosur librat, pasi kishte frikë prej reagimit të të atit nëse do të zbulonte se ajo shkruante. Emri i saj i vërtetë është Fatima-Zohra Imalayen. Ajo ishte femra e parë e vendit të saj që u pranua në Ecole Normale Supérieure franceze në vitin 1955. Assia i është kushtuar edhe regjisë dhe veprave kinematografike. Ajo jep mësim në Universitetin "New York" dhe jeton mes Parisit dhe Shteteve të Bashkuara të Amerikës.


Juan Goytisolo

Shkrimtari spanjoll është përfaqësuesi më i madh i rrymës së romancierëve të gjeneratës së re spanjolle të viteve ‘70. Për shkak të shkrimeve therëse gjatë regjimit frankist, ai detyrohet të largohet drejt Francës, ku thelloi temën e emigracionit. Librin e parë e botoi në moshën 25-vjeçare në Paris. Aktualisht jeton mes Parisit dhe Marrakeshit. Konsiderohet si një njohës i thellë i kulturës myslimane. Ka qenë korrespondent lufte për "El Pais" në Çeçeni dhe në Bosnjë. Interesi i tij për varietetin e kulturave, ushqyer edhe prej eksperiencës së tij si një shkrimtar larg vendit të vet, ka bërë që të mbështesë perspektivën e një bashkimi vlerash mes qytetërimeve në konflikt.

Joyce Carol Oates

Shkrimtarja amerikane është autore e një sërë romanesh, tregimesh, skenarësh dhe poezish. Oates është rritur në fermën e prindërve të saj në një zonë rurale të shtetit të Nju Jorkut. Ajo ka eksperimentuar në shtigje të shumta të prozës moderne, duke përshtatur shumë kryevepra në fiction si "Blonde", "What I lived for" ose "Mosha e mesme", por duke i kthyer ato edhe në tregime të shkurtra, si dhe për fëmijë. Oates jep mësim në departamentin e shkrimit në Universitetin Princeton. Shkrimtarja ka shkruar libra të ndryshëm, pjesa më e madhe e të cilëve romane të mistershme, nën pseudonimin Rosamond Smith dhe Lauren Kelly.


Philip Roth

Shkrimtari amerikan, me origjinë hebraike, debuton me "Goodbye Columbus", një përmbledhje me gjashtë tregime, ku Roth do të shpërfaqet me stilin e tij ironik, të pjekur, të painfluencuar prej kulturave që i ka ndjekur me vëmendje: psikanalizën, kulturën apo satirën bashkëkohore. Krijimtaria e tij cilësohet si një diamant në letërsinë amerikane. Roth është disa herë fitues i "National Book Award", ndërsa në vitin 1997 është nderuar me çmimin "Pulitzer". Është shkrimtari i tretë amerikan që ka pasur nderin të shikojë të publikuar veprën e tij në "Library of America" në gjallje.

Popular posts from this blog

KADARE ME «KUSH E SOLLI DORUNTINËN» U NXIT SHQIPTARËVE ARMIQËSINË ME PERËNDIMIN DHE E BËN IDEATORIN E BESËS PËRDHUNUES TË MOTRËS

Novela e Ismail Kadare, «Kush e solli Doruntinën», e botuar për herë të parë në vitin 1980, mbahet si një nga kryeveprat e këtij shkrimtari. Por kjo novelë, që më pas është quajtur dhe roman, siç ka ndodhur me pjesën më të madhe të novelave të Ismail Kadare, është në fakt një projektim në të shkuarën, me bazë një legjendë të vjetër, i paradigmave ideologjike të propa­gandës së regjimit komunist, të kohës kur u shkrua kjo novelë. Më konkretisht, Kadare letrarizon, me një pro­jek­tim në të shkuarën, paradigmën izolacioniste antiperëndi­more, sipas së cilës gjendja e Shqipërisë komuniste, e kohës kur shkrua­nte autori, si e rrezikuar nga Lindja dhe Perëndimi dhe e izoluar prej tyre, qe një vazhdim i një linje të gjithkoh­shme të historisë shqiptare. Pikërisht Kadare këtë e paraqit tek novela «Kush e solli Doruntinën», e cila u botua në vitin 1980, menjëherë pas prishjes së Shqipërisë enveriane me Kinën, aleatin e vet të fundit të madh. Tash Shqipëria komu­niste i shihte si njëlloj armiq …

ISMAIL KADARE TEK «URA ME TRI HARQE» I PARAQET SHQIPTARËT SI TRIBU XHUNGLE QË EDHE URËN E PARË TË GURTË UA NDËRTUAN SLLAVËT

Novela e Ismail Kadare, «Ura me tri harqe», e botuar së pari në vitin 1978, si pjesë e triptikut (tre novela) me të njëjtin titull, dhe e ribotuar me disa ndryshime në periudhën paskomuniste (këtu i referohem botimit më të fundit, të vitit 2004), mba­het si një nga kryeveprat e Ismail Kadare. Ajo është përkthyer në shumë gjuhë të huaja, por si për të gjithë librat e Kadaresë nuk kemi të dhëna për numrin e kopjeve të botuara dhe të shitura në gjuhë të huaj. Megjithatë, edhe për aq sa është botuar dhe lexuar nga të huajt, ky libër i ka bërë një dëm të madh nacionit (kom­bit) shqiptar, se sipas këtij libri shqiptarët dalin si një popull shumë më i prapambetur se fqinjët në prag të okupimit turk (ngjarjet në novelë zhvillohen në gjysmën e dytë të shekullit XIV), që në këtë kohë nuk kanë ndërtuar as ura të thjeshta prej guri, dhe habiten kur dëgjojnë se mund të ndër­tohet një e tillë. Novela është një projektim në të shkuarën e lar­gët mesjetare e paradigmës ideologjike komuniste të kohës …

KUSH ESHTE HAMLETI?

Nga Profesor Alfred Uçi

Një kritik ka thënë se emrin e Hamletit e dinë të gjithë njerëzit, jo vetëm ata që e kanë lexuar tragjedinë shekspiriane ose që e kanë parë në skenë e në ekran. E me gjithë këtë, para ndërgjegjes estetike njerëzore mbetet pa përgjigje përfundimtare pyetja enigmë: Ç’është Hamleti? Nuk besojmë të ketë një figurë tjetër letrare, për të cilën të jenë zhvilluar shekuj me radhë diskutime pa fund dhe të jenë dhënë aq shumë përgjigje të mençura, të thella, origjinale, ndonëse të pamjaftueshme, se sa për Hamletin(Është llogaritur se zbërthimit të Hamletit i janë kushtuar rreth 25 mijë studime kritiko-letrare). Pyetjes së parë, mund t’i shtohet një pyetje e dytë: A mund të ketë në përgjithësi përgjigje shterruese për këtë çështje? Në përpjekjet për të dhënë shpjegime, në krye qëndron vetë drama e Shekspirit, që bart jo vetëm enigmën, por edhe mundësinë e deshifrimit të saj të saktë. Më mirë se Shekspiri, kush mund ta dinte se ç’është Hamleti! Prandaj vëmendja kryesore dre…