Skip to main content

Paul Polansky/ Zëri i të heshturve të Kosovës




Poeti amerikan, Paul Polansky, ka nisur në Itali një turne për të paraqitur para lexuesit librin e tij të ri të titulluar "Undefeated", ("I pambrojtur") që është një vëllim me poezi të përzgjedhura nga viti 1991 deri në vitin 2008.

Ai është shkrimtar, poet, por është edhe fotograf. E kanë quajtur deri edhe "personazh legjendar"... jo më kot. Jeta e tij është një aventurë e vërtetë, e mbushur me episode që kanë lënë shenjë. Prej shumë vitesh ka zgjedhur të jetojë në Ballkan për t‘i dhënë zërin e tij poetik komunitetit më të keqtrajtuar dhe më të shtypur, atij "rom". Paul Polansky është një luftëtar i denjë i të drejtave të njeriut. Është amerikan i gjeneratës së luftës së Vietnamit, por që ndryshe nga shumë të tjerë refuzoi të ishte pjesë e saj, sepse kishte parë "shumë shokë shkolle të ktheheshin të shkatërruar prej asaj lufte". Në shkrimet, poezitë dhe mendimet e hedhura në letër gjen eksperiencën e një 77-vjeçari. Vite të jetuara intensivisht ku ndihet forca dhe dëshira për t‘i dalë krah kulturës, zakoneve, traditave dhe gjuhës së komunitetit rom, të cilën qytetërimi perëndimor e trajton sikur të dojë ta fshijë përgjithmonë. Prej vitit 1999, Polansky e zhvillon betejën e tij në Kosovë si aktivist dhe mbrojtës i të drejtave të popullatës rome, e cila qysh prej fundit të luftës mes serbëve e shqiptarëve, vuajnë një gjenocid të vërtetë. Pikërisht viteve të jetuara në Kosovë i detyrohet edhe një pjesë të mirë dhe të rëndësishme të njohjes ndërkombëtare të tij. Me vitet ai është kthyer në një personazh mitik pikërisht për fushatën e ndërmarrë në mbrojtjen e të drejtave të njeriut. Në vitin 1994 në Vajmar të Gjermanisë i është dorëzuar çmimi prestigjioz "Human Rights Award", të cilin ia ka dorëzuar fituesi i çmimit "Nobel për letërsinë", Günther Grass. Prej disa kohësh, Paul Polansky ka nisur në Itali një turne për të paraqitur para lexuesit librin e tij të ri të titulluar "Undefeated", ("I pambrojtur") që është një vëllim me poezi të përzgjedhura nga viti 1991 deri në vitin 2008. Libri vjen i publikuar prej shtëpisë botuese "Multimedia" si në gjuhën angleze edhe në atë italiane.

Amerikani Paul Polansky është përgjegjës i "Kosovo Roma Refugee Foundation". Është njeri i vendosur, çka ia përforcon edhe mjekra e dendur dhe mënyra e të folurit. Prej vitesh lëviz mes Kosovës, Serbisë dhe Maqedonisë, në kabinën e një kamperi të vjetër që është për të edhe shtëpi edhe zyrë edhe laborator. Prej vitesh ai gjendet në mes të një beteje. Deri kur? "Deri kur asnjë familje rome të mos jetë më në gjendjen që është sot". Dhe poeti nuk e ka me ngut: udhëtimi i tij ka nisur plot 40 vjet më parë dhe ende vazhdon. "Herën e parë që pashë një rom, ishte në Spanjë në nëntor të vitit 1963. Isha larguar prej Shteteve të Bashkuara. Nuk doja të shkoja në Vietnam. Kisha parë plot miq të mirë të shkollës, të cilët u kthyen të shkatërruar prej asaj lufte". Prej asaj kohe, studenti i Mason City, Iowa, nuk është ndalur më. Romët u kthyen në historinë e tij, fillimisht kaloi në vendet e Europës Lindore, më pas u ndal në Ballkan, aty ku ata vuanin prej spastrimit etnik. Arkivi i tij personal është i mbushur me fotografi, dokumente, denoncime, apo kartela klinike. "Ata duan të jetojnë si qenie njerëzore. T‘i rrisin fëmijët në një ambient të shëndetshëm dhe të rindërtojnë një komunitet. Duan liri lëvizje dhe punësimi... Thjesht: duan gjithçka që duan njerëzit normalë. "Më rrëmbyen në merkato/aty ku njerëzit e mi shisnin veshje një herë e një kohë/aty ku tani shqiptarët bëjnë kontrabandë./Katër burra më hodhën në sediljen e pasme të një makine "Lada" blu, duke bërtitur "Ua kemi thënë, nuk duam më ciganë në Prishtinë/...". Janë këto disa prej vargjeve të njërës prej poezisë më të njohur të tij të titulluar "Pusi". Vargje ku ndihet veprimi. E tillë është poezia e Polansky-t. Veprim autobiografik i njeriut. Ai është i aftë t‘i japë zërin një gruaje, viktimë e Holokaustit ashtu siç është i aftë të përshkruajë një ëndërr dhe të përpunojë imazhe duke bërë të ndjesh dhe të mos vësh në dyshim asgjë duke thënë: "Po, kjo ka ndodhur vërtet". Nëpërmjet poezisë së Polansky-t lexuesi hyn në një botë të cilën nuk e njeh, por që menjëherë më pas kërkon të dijë më shumë për të. Transmetimi i historisë së një populli që ndoshta më shumë se të tjerët ka vuajtur në heshtje ngjarjet tragjike të Ballkanit, sipas Polansky-t vazhdon të mbetet i padukshëm në sytë e pakujdesshëm të organizmave ndërkombëtarë: për këtë arsye poeti vazhdon të ecë përpara dhe nëpërmjet shkrimeve të tij rrëfen gjithçka ndodh dhe shikon në Kosovë. Poezitë e Polansky-t sido që të jenë të godasin menjëherë si një grusht në stomak. Varieteti i eksperiencave njerëzore të përshkruara, të jetuara personalisht apo të para nga sytë e atij që lëviz me pasionin e madh në trup dhe në shpirt dhe që lufton në mënyrë që të përmirësojë diçka. Fjala mund të ndryshojë botën, sidomos kur ajo është refleksi i shkruar i një veprimi të përmbushur apo të një zëri që ulëret kundër padrejtësive që ndodhin në botë. Kjo është poezia e Paul Polansky-t: pasqyra e një njeriu që nuk ka lejuar asnjëherë që ngjarjet apo episodet e ndodhura t‘i zinin frymën. Përkundrazi u është afruar ai i pari. I ka lënë ato që ta prekin dhe ta plagosin pa pasur asnjëherë frikë, pa iu shmangur. Polansky prej vitesh bën betejën e tij, si një boksier i vjetër që ende nuk është shtrirë në ring. U reziston ofensivave të një shoqërie të padrejtë, sepse e di që asgjë nuk ka humbur as për të dhe as për njerëzit që ai mbështet dhe mbron. Paul Polansky ka lindur në Mason City, Iowa, në vitin 1942. Qysh kur mori vendimin për të ndjekur kolegjin në Universitetin e Madridit ai nuk i është ndarë Europës. Përmbledhjet me poezi "Living Through It Twice", "The River Killed My Brother", "Kosovo blood" dhe "Not a refugee" përshkruajnë veprimet e kryera prej çekëve, sllovakëve, e shqiptarëve kundër atij komuniteti. Aktualisht ai drejton disa projekte në ndihmë të këtij komuniteti në Kosovë e Serbi.

Ar. He

Popular posts from this blog

KADARE ME «KUSH E SOLLI DORUNTINËN» U NXIT SHQIPTARËVE ARMIQËSINË ME PERËNDIMIN DHE E BËN IDEATORIN E BESËS PËRDHUNUES TË MOTRËS

Novela e Ismail Kadare, «Kush e solli Doruntinën», e botuar për herë të parë në vitin 1980, mbahet si një nga kryeveprat e këtij shkrimtari. Por kjo novelë, që më pas është quajtur dhe roman, siç ka ndodhur me pjesën më të madhe të novelave të Ismail Kadare, është në fakt një projektim në të shkuarën, me bazë një legjendë të vjetër, i paradigmave ideologjike të propa­gandës së regjimit komunist, të kohës kur u shkrua kjo novelë. Më konkretisht, Kadare letrarizon, me një pro­jek­tim në të shkuarën, paradigmën izolacioniste antiperëndi­more, sipas së cilës gjendja e Shqipërisë komuniste, e kohës kur shkrua­nte autori, si e rrezikuar nga Lindja dhe Perëndimi dhe e izoluar prej tyre, qe një vazhdim i një linje të gjithkoh­shme të historisë shqiptare. Pikërisht Kadare këtë e paraqit tek novela «Kush e solli Doruntinën», e cila u botua në vitin 1980, menjëherë pas prishjes së Shqipërisë enveriane me Kinën, aleatin e vet të fundit të madh. Tash Shqipëria komu­niste i shihte si njëlloj armiq …

ISMAIL KADARE TEK «URA ME TRI HARQE» I PARAQET SHQIPTARËT SI TRIBU XHUNGLE QË EDHE URËN E PARË TË GURTË UA NDËRTUAN SLLAVËT

Novela e Ismail Kadare, «Ura me tri harqe», e botuar së pari në vitin 1978, si pjesë e triptikut (tre novela) me të njëjtin titull, dhe e ribotuar me disa ndryshime në periudhën paskomuniste (këtu i referohem botimit më të fundit, të vitit 2004), mba­het si një nga kryeveprat e Ismail Kadare. Ajo është përkthyer në shumë gjuhë të huaja, por si për të gjithë librat e Kadaresë nuk kemi të dhëna për numrin e kopjeve të botuara dhe të shitura në gjuhë të huaj. Megjithatë, edhe për aq sa është botuar dhe lexuar nga të huajt, ky libër i ka bërë një dëm të madh nacionit (kom­bit) shqiptar, se sipas këtij libri shqiptarët dalin si një popull shumë më i prapambetur se fqinjët në prag të okupimit turk (ngjarjet në novelë zhvillohen në gjysmën e dytë të shekullit XIV), që në këtë kohë nuk kanë ndërtuar as ura të thjeshta prej guri, dhe habiten kur dëgjojnë se mund të ndër­tohet një e tillë. Novela është një projektim në të shkuarën e lar­gët mesjetare e paradigmës ideologjike komuniste të kohës …

KUSH ESHTE HAMLETI?

Nga Profesor Alfred Uçi

Një kritik ka thënë se emrin e Hamletit e dinë të gjithë njerëzit, jo vetëm ata që e kanë lexuar tragjedinë shekspiriane ose që e kanë parë në skenë e në ekran. E me gjithë këtë, para ndërgjegjes estetike njerëzore mbetet pa përgjigje përfundimtare pyetja enigmë: Ç’është Hamleti? Nuk besojmë të ketë një figurë tjetër letrare, për të cilën të jenë zhvilluar shekuj me radhë diskutime pa fund dhe të jenë dhënë aq shumë përgjigje të mençura, të thella, origjinale, ndonëse të pamjaftueshme, se sa për Hamletin(Është llogaritur se zbërthimit të Hamletit i janë kushtuar rreth 25 mijë studime kritiko-letrare). Pyetjes së parë, mund t’i shtohet një pyetje e dytë: A mund të ketë në përgjithësi përgjigje shterruese për këtë çështje? Në përpjekjet për të dhënë shpjegime, në krye qëndron vetë drama e Shekspirit, që bart jo vetëm enigmën, por edhe mundësinë e deshifrimit të saj të saktë. Më mirë se Shekspiri, kush mund ta dinte se ç’është Hamleti! Prandaj vëmendja kryesore dre…